Λέξεις. Τι είναι οι λέξεις; Σύμβολα επικοινωνίας στα πλαίσια ενός γλωσσικού κώδικα, έρχεται κατευθείαν μία πρόχειρη απάντηση, μαζί με διάφορες «κλασικές» γλωσσολογικές θεωρίες, από την εποχή του Φερδινάνδου ντε Σοσίρ ακόμα, περί σημαίνοντος και σημαινομένου κλπ. Το σίγουρο είναι πως οι λέξεις αποκτούν το νόημά τους εν μέρει και από το πλαίσιο στο οποίο τίθενται, το συγκείμενο, αυτό που αποδίδεται καλύτερα με τον αγγλικό όρο context.
Στην περίπτωση των λέξεων σε ένα δημοσιογραφικό πλαίσιο, τουτέστιν του αποκαλούμενου και δημοσιογραφικού λόγου, το κύριο ζητούμενο είναι – ή τουλάχιστον οφείλει να είναι – η ευθύτητα, η σαφήνεια, η απόδοση διαυγούς νοήματος, να καθίσταται το κείμενο απόλυτα κατανοητό στο κοινό-αποδέκτη του, χωρίς περιθώρια για παρανοήσεις.
Στο σημερινό πολιτισμικό τοπίο, με διάχυτο το πνεύμα του μεταμοντερνισμού, ο ανωτέρω βασικός στόχος του δημοσιογραφικού λόγου – να καταστήσει μία πληροφορία σαφή χωρίς να υποπίπτει σε παγίδες διφορούμενων, αμφίσημων εκφράσεων – φαίνεται είτε να παρακάμπτεται, για διάφορους λόγους, είτε να λησμονείται. Η εντυπωσιοθηρία πολλών δημοσιογράφων τους ωθεί συχνά στην καταστρατήγηση της γλώσσας, η οποία αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα «βολικό», εύπλαστο, κατά τις προθέσεις μας, εργαλείο που μπορεί να παραμορφωθεί και διαστρεβλωθεί με κάθε δυνατό τρόπο, προκειμένου να εξυπηρετήσει ένα συγκεκριμένο σκοπό.
Σαφώς και η γλώσσα έχει το προνόμιο να είναι ένας ευέλικτος, ζωντανός οργανισμός, ένα εργαλείο το οποίο ο κάθε χρήστης της δύναται – και έχει το δικαίωμα – να πλάσει στα χέρια του, να εξελίξει, να υπερβεί συχνά τα στεγάνα του, να εγκαταλείψει την πεπατημένη, τα κλισέ, τις παγιωμένες, τυποποιημένες εκφράσεις, ελπίζοντας πως, με την υπέρβαση αυτή, θα ανάγει το κείμενό του σε κάτι σημαντικότερο, διαχρονικότερο, ενδεχομένως κάτι που θα εντυπωσιάσει, θα αγγίξει και θα αποτυπωθεί εντονότερα στη μνήμη των αναγνωστών του.
Ωστόσο, πρέπει πάντοτε να έχουμε κατά νου πως μιλάμε για δημοσιογραφικό λόγο και ουχί για λογοτεχνία. Ενώ στη λογοτεχνία και δη στην ποίηση ο στόχος είναι εξαρχής η υπέρβαση των στεγανών της γλώσσας, η μεταμόρφωση της γλώσσας, μία ιδιότυπη νίκη έναντι της τυποποίησης και εμπορευματοποίησης της γλώσσας, προκειμένου αυτή από λόγος κοινός, τετριμμένος, πρωτίστως χρηστικός, να αναχθεί σε γλώσσα ακραιφνώς λογοτεχνική, με σκοπούς ποικίλους, αισθητικούς, πολιτικούς, κοινωνικούς, στην περίπτωση του δημοσιογραφικού λόγου αυτός ο ευγενής αγώνας «απαγκίστρωσης» από τα καθιερωμένα δεσμά της γλώσσας δεν ισχύει.
Φυσικά, και ο δημοσιογράφος δεν πρέπει να περιορίζεται στον αποκαλούμενο και ξύλινο λόγο. Φυσικά και δεν πρέπει ένα δημοσιογραφικό κείμενο να είναι σε όλες τις περιπτώσεις μία ξερή, στεγνή παράθεση τυποποιημένων εκφράσεων, που μεταφέρουν ακέραιο το επιθυμητό νόημα, χωρίς όμως να περιέρχονται στη σφαίρα του «καλογραμμένου κειμένου». Ωστόσο, εις πείσμα των δεκάδων πλέον δημοσιογραφικών κειμένων που υποκύπτουν στη μόδα του βερμπαλισμού, στη διάνθισή τους με κραυγαλέες εκφράσεις και λαβυρινθώδεις συντάξεις, που τελικά αποδεικνύονται πομφόλυγες και φληναφήματα, ο σύγχρονος δημοσιογράφος πρέπει πρωτίστως να κερδίσει το στοίχημα της ενάργειας, την καθαρότητας σκέψης και έκφρασης και να αφοσιωθεί στο να κοινωνήσει τον αναγνώστη του ένα μήνυμα θεμελιωμένο πάνω στην κυριολεκτική σημασία των λέξεων. Ας αφήσουμε τον μεταμοντερνισμό για τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία. Η δημοσιογραφία αφορά στην άμεση πληροφορία – τουλάχιστον στο μεγαλύτερο ποσοστό της, εξαιρουμένων ορισμένων ειδών – και καλύτερα θα ήταν να παραμείνει έτσι, ειδεμή θα ακυρωθεί ο χρηστικός ρόλος της.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου